Mỹ Tho và những lò bánh mì xưa

Bánh mì (hay bánh mỳ tùy theo cách viết, nhưng tôi xin được phép viết theo cách gọi phổ thông: bánh mì), là một thứ lương thực thường trực và không thể thiếu trong đời sống người dân. Hiện nay, bất cứ giờ phút nào người tiêu dùng cũng có thể mua cho mình một hoặc vài chục ổ bánh mì. Bánh mì bây giờ nhiều vô thiên lủng và đủ chủng loại...

Còn nhớ ngày xưa, khoảng những năm 1960 -1970 ở thị xã Mỹ Tho không có nhiều "lò" bánh mì như hiện nay. Bánh mì Mỹ Tho cũng trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm theo dòng lịch sử, và cũng theo cái cuốn hút, đòi hỏi đa dạng hóa của nền kinh tế thị trường. Ngày xưa, bánh mì thường được nướng bằng lò điện, ở Mỹ Tho lúc đó chỉ có hai lò bánh mì điện: một là lò Minh Cảnh nằm ở góc bến xe khách Mỹ Tho (bây giờ là chợ Thạnh Trị) ra đời trước, đa số những người buôn bán bánh mì thường đến lấy bánh ở đây. Rồi đến những năm 68 -70 ngay góc đường Lý Thường Kiệt - Pasteur (Trần Hưng Đạo bây giờ) lò bánh mì Hải Sơn cũng được khai trương và đi vào hoạt động, ngày nào cũng nườm nượp khách hàng. Phải nhìn nhận một điều: bánh mì nướng bằng lò điện thơm ngon và giòn lâu hơn bánh mì nướng bằng lò than, củi.

Những năm đó (69 -70) tôi đang học tiểu học, nhà nghèo nên tôi xin với má tôi cho tôi đi bán bánh mì, giống như những thằng bạn nối khố của tôi cũng đi bán bánh mì để phụ thêm với gia đình. Đồ nghề bán bánh mì gồm một cái bao bằng vải bồng bột, bên trong lồng thêm vài lớp bao bằng giấy dầu, đảm bảo cho bánh nóng lâu, một cái "túi nhái" may bằng vải có dây rút đeo toòng teng trên cổ để đựng tiền...Cứ thế, chiều nào tôi cũng đến lò bánh mì Hải Sơn đếm bánh mì để bán, ngày đó những người bán bánh mì như tôi cứ đến tại lò mà đếm, bao nhiêu cũng được. Tôi thì sức vóc nhỏ con, yếu ớt nên chỉ dám đếm một lần ba chục ổ bánh "pa-tê" (loại bánh dài và ốm), hai chục ổ bánh "bụng" (bánh mì ngắn mà mập). Nhiều lúc đứng chờ bánh mì ra lò, tôi đã có dịp chứng kiến quy trình làm bánh: Bánh mì trước khi nướng là bột lấy trong những bao bột mì, được thợ nhồi cho dẻo, cho nở rồi kéo thành từng thỏi bột nhỏ, dài. Họ khéo léo ngắt từng đoạn cho vừa với cân lượng rồi dùng dao nhỏ rạch những đường dài dọc theo ổ bánh, để khi nướng bánh mau nở. Xong, họ sắp những ổ bánh còn là bột đó thành hàng lên những chiếc "băng" giống như "băng-ca", kê vào miệng lò nướng rồi kéo một cái tức thì bánh trên cái "băng-ca" đó đều nằm gọn trong lò nướng. Thợ đóng cửa lò nướng lại, tăng, chỉnh độ nóng của điện sao cho bánh nướng chín vàng mà không bị khét. Khi đủ thời gian, ổ bánh đang nướng trong lò sẽ được những người thợ dùng những cái dầm nhỏ như cái mái chèo, xúc ra một ổ để xem độ chín. Khi bánh đã chín đều người ta dùng những dụng cụ giống như cái xẻng to mà xúc bánh ra, đổ thành đống trên bàn, mỗi lần xúc chừng chục ổ bánh nóng hôi hổi, sờ vào phỏng tay như chơi! Tôi đếm bánh xong, quảy bao bánh lên vai và đi bán, bước chân trẻ thơ lang thang trên khắp các đường phố trong thị xã cất tiếng rao: "Bánh mì nóng giòn đê..ê...ê...ê..." vang dài theo bước chân của tuổi thơ cơ cực. Nếu may mắn bán hết, lại trở về lò đếm bánh tiếp để đi bán, còn nếu bán ế bánh bị nguội người bán có thể trở về lò bánh, nhờ thợ ở đó đưa bánh của mình vào lò "hấp" lại, bảo đảm nóng giòn như bánh mới ra lò!. Thuở ấy, bánh mì còn là một thứ sản phẩm gần như độc quyền của lò bánh và cần thiết cho mọi nhà, nên cái nghề bán bánh mì của tôi cũng có số thu kha khá, có thể phụ thêm vào khoảng tiền lương ít ỏi của ba tôi mà nuôi sống gia đình. Ngày nắng cũng như ngày mưa, bánh mì bán hết không sợ ế, ngày mưa người mua đứng trong nhà, kêu người bán bánh đem bánh lại mà mua. Người bán chỉ cần chịu khó đội mưa, giữ cho bánh không bị ướt là bán hết ngay, ngày đó những đứa trẻ con nhà nghèo đi bán bánh mì như tôi, đều thuộc lòng bài thơ do tôi tự "chế" để đọc những lúc trời mưa, gió rét bài thơ "con cóc" đó như sau:

"Căm căm gió rét về rồi,

Em đi bán bánh cuộc đời đắng cay

Ngại ngùng rao bánh nóng đây!

Bánh lo ủ ấm - Bàn tay lạnh lùng

Thương nhau nhớ giúp nhau cùng..."

Bây giờ, hình như máy nướng bánh mì ra đời khá nhiều, nhưng toàn là những lò bánh thủ công nướng bằng than, bằng củi nên bánh mì ngày nay không có độ mềm, độ giòn và nóng lâu như xưa. Bánh mì nướng lò điện chỉ những doanh nghiệp chuyên doanh bánh mì mới dám làm vì chi phí cao hơn công nghệ nướng bằng than, củi! Hơn nữa, bánh mì ngày nay có lẽ do trộn nhiều thứ bột khác nên ổ bánh không còn thơm ngon như trước, ổ bánh mau cứng khi nguội chứ không mềm như ngày xưa. Những lò bánh mì điện của Mỹ Tho ngày xưa, cũng đã góp phần giúp đỡ những người nghèo như chúng tôi, có cái mà buôn, mà bán để kiếm sống. Bây giờ, tất cả chỉ còn là quá khứ, hai lò bánh Minh Cảnh và Hải Sơn cũng đã nghỉ hoạt động lâu lắm rồi...Có còn chăng là trong tâm thức những đứa trẻ bán bánh mì ngày xưa như chúng tôi thôi!...